Niet omdat het moet, maar omdat het kan
Een voorstel om te verkennen waar publieke aanbestedingen meer maatschappelijke waarde kunnen opleveren — zonder dat dit een doel op zich wordt.
Niet elke aanbesteding hoeft maximale sociale impact na te streven. Soms is een bewezen oplossing precies wat nodig is.
Tegelijk zijn er situaties waarin meer maatschappelijke waarde mogelijk is, maar die potentie onzichtbaar blijft omdat we te snel starten met oplossingen, eisen of instrumenten.
Dit blog beschrijft een eenvoudige eerste scan. Geen analyse, geen methode en geen oordeel.
In ongeveer een kwartiertje helpt deze scan te verkennen:
- of sociale impact hier relevant kan zijn
- waar ruimte zit — en waar juist niet
- en welke uitgangspunten eerst expliciet moeten worden gemaakt
Niet om te beslissen, maar om te starten.
1. Aanleiding — zonder oordeel
Een eerste scan begint niet met een probleemdefinitie, maar met een constatering.
Vragen die hier helpen:
- wat is de directe aanleiding voor deze aanbesteding?
- wat weten we zeker?
- wat ligt nog open?
Belangrijk is wat hier níét gebeurt:
- geen analyse
- geen interpretatie
- geen oplossingsrichting
Zodra we een oplossing formuleren, sluiten we opties uit. Deze stap helpt juist om die opties nog even open te houden.
2. Ambitie — bandbreedte, geen doelen
Ambitie wordt vaak snel vertaald naar targets. Maar targets veronderstellen al dat duidelijk is wat haalbaar en wenselijk is.
In een eerste scan helpt het om ambitie als bandbreedte te verkennen:
- waar zou deze aanbesteding over kunnen gaan?
- alleen functioneel, of ook strategisch?
- minimale verbetering, een significante stap, of koploperschap?
Even belangrijk zijn de mogelijke grenzen:
- budget
- capaciteit
- risicobereidheid
De uitkomst is geen doelstelling, maar een ambitiebandbreedte — van tot.
3. Urgentie — open verkennen
Urgentie wordt vaak aangenomen. "Dit moet nu." "Hier is geen tijd te verliezen."
In deze scan wordt urgentie niet verondersteld, maar verkend.
Vragen die kunnen helpen:
- waar zou urgentie kunnen zitten?
- tijd
- risico
- kosten
- reputatie
- wet- en regelgeving
- voor wie zou dit urgent kunnen zijn?
- wat gebeurt er als we dit:
- nu doen?
- later doen?
- anders doen?
De uitkomst is geen besluit, maar een lijst met mogelijke urgenties — nog niet gewogen of gevalideerd.
4. Vraag — aannames parkeren
Veel besluitvorming leunt op wat men denkt te weten van de markt:
- vorige aanbestedingen
- persoonlijke ervaringen
- verhalen van anderen
Dat zijn aannames, geen overzicht.
In deze scan worden aannames niet getoetst, maar geparkeerd:
- wat nemen we nu aan over de markt?
- waar baseren we dat op?
- wat zou er veranderd kunnen zijn sinds de vorige keer?
- wat weten we zeker niet?
- wie heeft soortgelijke ervaringen?
Dit maakt later een gerichte keuze mogelijk:
- óf om verder te verkennen
- óf om dat bewust niet te doen
5. Ecosysteem — zonder inhoud
Tot slot helpt het om duidelijkheid te creëren zonder al te besluiten.
Vragen die hierbij horen:
- wie mag straks richting bepalen?
- wie moet kunnen meebeslissen?
- waarover moet later expliciet besloten worden?
- urgentie
- ambitie
- scope
- marktbenadering
De uitkomst is geen inhoudelijk besluit, maar een beslisagenda voor de volgende fase.
6. Vorm — zonder inhoud
Tot slot helpt het om duidelijk te hebben welke verwachtingen er zijn over de vorm.
Vragen die hierbij horen:
- wat zijn de budgetten?
- hebben we eigen expertise?
- hoe volwassen is de markt?
De uitkomst komt voornamelijk voort uit de voorgaande thema's en vormen lichte besluitvormingskaders.
Een aanbesteding staat voor de deur. Er is een aanleiding, mogelijk urgentie, en wellicht ruimte voor meer maatschappelijke waarde.
- Aanleiding verkennen zonder direct naar oplossingen te gaan
- Ambitiebandbreedte bepalen (van - tot)
- Mogelijke urgenties in kaart brengen
- Aannames over de markt parkeren
- Beslisagenda opstellen voor volgende fase
- Vormverwachtingen verkennen
- Helder waar ruimte voor sociale impact zou kunnen zijn
- Inzicht in grenzen (budget, capaciteit, risico)
- Expliciete lijst met aannames en open vragen
- Beslisagenda: wie beslist waarover, wanneer?
- Keuze om verder te verkennen of juist door te pakken
- Bewuste beslissing over al dan niet inzetten op sociale impact
- Helder welke kennis nog ontbreekt
- Gedeeld beeld bij stakeholders over uitgangspunten
- Aanbestedingen die beter aansluiten bij de werkelijke opgave
- Waar het kan: meer maatschappelijke waarde
- Waar het niet kan: bewust voor standaardisatie gekozen
- Minder kans op mismatch tussen ambitie en middelen
- Efficiënter gebruik van publieke middelen
Deze eerste scan is geen pleidooi om altijd meer sociale impact na te streven. Soms is de uitkomst juist dat optimalisatie, standaardisatie of voortzetting logisch is.
Ook dat is een valide conclusie, mits bewust genomen.
Tot slot
De eerste stap naar meer maatschappelijke waarde is niet altijd een nieuw idee. Soms is het een beter vertrekpunt.
Deze scan helpt vaststellen of er hier iets te winnen valt — en zo ja, waar.
In het volgende blog verkennen we wat er gebeurt als blijkt dat belangrijke vragen nog open liggen, en wanneer gerichte verkenning zinvol wordt.
Herken je dit vanuit jouw rol? Dan zijn ervaringen en voorbeelden zeer welkom.