Kennis is macht
Hoe je je ecosysteem inzet om vroeg betere besluiten te nemen — en later tijd, geld en frustratie te besparen.
Na een eerste oriëntatie ontstaat regelmatig de conclusie dat er nog vragen open staan. Niet over intentie, maar over wat er al is, wat mogelijk is en wat we misschien over het hoofd zien.
Toch worden op dit punt vaak al keuzes gemaakt. Niet omdat alles helder is, maar omdat men denkt genoeg te weten.
Dit blog verkent wat er gebeurt als besluiten worden genomen terwijl belangrijke kennis nog ontbreekt. En hoe gerichte verkenning kan helpen om die blinde vlekken te verkleinen.
Niet door álles te onderzoeken, maar door gericht te leren.
"We kennen de markt" is geen uitgangspunt
In veel trajecten klinkt vroeg of laat de uitspraak: "Wij kennen de markt."
Wat daar meestal mee wordt bedoeld:
- eerdere aanbestedingen
- vaste leveranciers
- persoonlijke ervaringen
Dat is waardevolle kennis, maar het is geen actueel of volledig beeld van wat er mogelijk is.
Zonder expliciete verkenning blijven aannames leidend — ook als de context intussen is veranderd.
Bekendheid resulteert in oogkleppen
Wanneer zicht op het ecosysteem beperkt is, gebeurt iets voorspelbaars:
- bekende oplossingen worden als vanzelfsprekend gezien
- nieuwe initiatieven blijven buiten beeld
- innovatie lijkt risicovol of afwezig
Niet omdat die er niet is, maar omdat niemand actief kijkt.
Zo ontstaat een paradox: innovatie wordt gevraagd, maar zelden echt verkend.
Wat je in deze fase verkent, zonder het zwaar te maken
Explore gaat niet over alles weten, maar over het verkleinen van onzekerheid waar die ertoe doet.
In deze fase worden vaak een aantal elementen verder onderzocht, pragmatisch en empirisch:
Perspectief
- voor wie creëren we hier waarde?
- wie moet ermee werken of ermee leven?
Geld en risico
- waar zitten kosten en risico's?
- wie draagt die nu, en wie straks?
Samenwerking en vorm
- welke manieren van samenwerken of inkopen lijken logisch?
- welke juist niet, gezien de onzekerheid?
Ervaring van anderen
- wat is elders geprobeerd bij vergelijkbare opgaven?
- wat werkte wel, wat niet?
Bestaand aanbod en lacunes
- wat is er al beschikbaar?
- waar zit overlap, en waar juist ontwikkelruimte?
Het doel is niet om conclusies te trekken, maar om het speelveld scherper te zien.
Gericht verkennen is iets anders dan onderzoeken
Explore wordt soms verward met marktonderzoek. Maar het verschil is wezenlijk.
Deze fase is:
- beperkt in tijd
- gebaseerd op gesprekken, voorbeelden en vergelijking
- expliciet onvolledig
Niet om zekerheid te creëren, maar om betere vragen mogelijk te maken bij de volgende keuze.
Wie hier volledigheid nastreeft, verplaatst besluitvorming alleen maar opnieuw.
Wanneer Explore zinvol is — en wanneer niet
Niet elke opgave vraagt om verdieping.
Explore is vooral zinvol wanneer:
- eerdere oplossingen onvoldoende werkten
- de markt of het aanbod veranderd is
- onzekerheid groot is
- innovatie mogelijk nodig is
Als dat niet het geval is, kan het expliciet besluiten om niet te verkennen net zo waardevol zijn.
Ook dat is kennis.
Na een eerste oriëntatie blijkt dat belangrijke vragen nog open staan over gebruikers, aanbieders, risico's en bestaande praktijken.
- Perspectief van gebruikers verkennen
- Kosten en risico's in kaart brengen
- Samenwerkingsvormen verkennen
- Ervaringen van anderen leren kennen
- Bestaand aanbod en lacunes identificeren
- Helder beeld van het ecosysteem
- Inzicht in bestaand aanbod en innovatie
- Expliciete aannames en open vragen
- Realistische verwachtingen over mogelijkheden
- Keuzes gebaseerd op inzicht in plaats van bekendheid
- Nieuwe initiatieven komen in beeld
- Innovatie wordt reëel ingeschat, niet als afwezig of risicovol
- Betere vragen voor de volgende fase
- Aanbestedingen en investeringen die beter aansluiten bij de werkelijkheid
- Minder teleurstellingen door realistische verwachtingen
- Meer kans dat innovatieve initiatieven worden gevonden
- Minder kostbare herontwerpen later in het traject
- Efficiënter gebruik van tijd en middelen
Wat dit mogelijk verklaart
Als deze hypothese klopt, verklaart dat waarom veel aanbestedingen en investeringen later moeten worden herontworpen, waarom innovatie vaak als afwezig wordt ervaren terwijl die er wel is, en waarom nieuwe initiatieven systematisch buiten beeld blijven. Niet door gebrek aan kwaliteit, maar door gebrek aan verkenning.
Dit is geen pleidooi om altijd alles te onderzoeken. Soms is het expliciet besluiten om niet verder te verkennen even waardevol.
De uitdaging zit in het bewust maken van die keuze, in plaats van verkenning over te slaan omdat men denkt het al te weten.
Tot slot
Wat je niet weet, werkt altijd door. Niet als fout, maar als blinde vlek.
Gerichte verkenning is geen vertraging, maar een manier om besluitvorming eerlijker en scherper te maken.
In het volgende blog verkennen we wanneer die inzichten voldoende zijn om daadwerkelijk te besluiten, en wat daarvoor expliciet moet worden vastgelegd.
Herken je dit vanuit jouw rol? Dan zijn ervaringen en voorbeelden welkom.